Danh mục Đóng
Du lịch Nước Ngoài Đóng
CHI NHÁNH ĐẮK LẮK Đóng
Dịch vụ khách sạn Đóng
Hỗ trợ trực tuyến Đóng
Du Lịch Nước Ngoài
Du Lịch Trong Nước
Các dịch vụ khác
Lượt truy cập của bạn ! Đóng
  Đóng
* Lể Hội PoNaGar...

Lễ hội Tháp Bà

 

Tháp Bà tọa lạc ngọn đồi vùng hạ lưu sông Cái, thuộc xóm Cồn Bóng, phường Vĩnh Phước, thành phố Nha Trang xinh đẹp. Tháp có bốn ngọn, cửa các tháp đều quay về hướng đông nơi biển cả mênh mông đầy nắng và gió.

 

Theo tài liệu “ Sứ trầm hương “ của thi sĩ Quách Tấn, tháp này của người Chiêm Thành, xây dựng vào khoảng thế kỉ VII đến thể kỉ VIII. Ngọn tháp ở phía bắc lớn hơn cả do vua Harivarman xây vào vào thế kỉ IX, bên trong tháp thờ nữ thần xứ sở Kauthara, tên là ponagar, chúng ta thường gọi thánh mẫu Thiên Yana.

 

Tượng nữ thần làm bằng đá, cao lớn, ngồi xếp bằng, có mười cánh tay, song có hai tay gây ấn tượng khi ta chiêm ngưỡng, lòng bàn tay để ngữa đặt lên đầu gối, người xem cảm thấy gần gũi, được ban phát, vỗ về, an ủi.

 

Tượng nữ thần cùng toàn thể hệ thống tháp là kiệt tác về mỹ thuật, cũng như trong kiến trúc xây dựng. Khi tộc người Kinh – Việt vào khẩn khai và định cư trên mảnh đất này (1653), thì sự tiếp nối giữa các nền văn hóa được bảo tồn, phát triển. Đã bao thế kỷ nay, tháp vẫn nghiêng mình soi bóng trên dòng sông Cái – Nha Trang hiền hòa, hàng ngày đón những dòng người lên xuống tấp nập. Tháp Bà nơi đẹp nhất danh thắng vùng cực nam Trung Trung Bộ này.

 

Xuất phát từ tín ngưỡng mẫu, đặc trưng của nền văn minh lúa nước từ đồng bằng châu thổ sông Hồng đi vào, người dân dành nhiều tình cảm cho Mẫu, từ hệ thống truyền thuyết, đến các nghi thức tề lễ, các đền miếu thợ tự riêng cho mẫu có, xen lẫn trong đình làng, nhà chùa, lăng thờ cá voi….cùng các trò diễn sướng dân gian. Đặc biệt vào ngày 23/3 âm lịch hàng năm, lễ tế tháp bà là ngày hội lớn của những tâm hồn đồng điều hướng tới điệu chân thiện mỹ ở đời, về để dâng hương đăng trà quả trả hiếu đức Mẹ. Đối với người dân Mẫu là phúc thần, phù hộ cho dân ấm no, yên lành. Dân tôn xưng:

 

“ A Na Diễm Bà Chúa Ngọc Thánh Phi”.chính quyền nhà Nguyễn phong tặng: “ Hồng Nhân Phổ Tế Linh Ứng Thượng Đẳng Thần”.

 

Lễ hội tháp Bà thường kéo dài từ ngày 20 đến ngày 25/03 âm lịch ( AL ) hàng năm, được tổ chức chặt chẽ, từ khi khởi sự đến tiến trình lễ và hội.

 

Có lẽ chúng ta nên tìm hiểu từ lúc chuẩn bị để có cái nhìn tổng quá.

Từ ngày 18 đến ngày 19/03 AL, không khí lễ hội đã rạo rực, bà con khắp các huyện thị trong tỉnh, ngoài tỉnh táo nức về dự. Tháp được trang hoàng, sạch sẽ. Mọi thủ tục phải được hoàn tất như bầu ban tổ chức, ban chánh tế, ban trật tự, ban ẩm thực, ban lễ tân, văn tế mẫu được soạn thảo và thông qua ban tổ chức, bầu cụ chánh tế….. cùng mọi thành viên trong nghi thức tế (giống như tế đình làng). Phần này đều do lãnh đạo quản lý tháp đảm trách, phối hợp cùng với hội bảo trợ tháp, các cụ hào lão đình Cù lao, Vĩnh Phước đồng đứng ra tổ chức tế lễ Bà. Xếp lịch biểu diễn cho các đoàn đã đăng ký trước, thường ở tỉnh Bình Thuận; Ninh Thuận; thành phố Hồ Chí Minh, Đà Lạt, Huế, Đà nẵng, Bình Định, Phú Yên, Quảng Nam…đoàn các huyện thị ở Khánh Hòa đông hơn cả. Họ múa bóng là chủ yếu. Các đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp, câu lạc bộ, các nhà văn hóa cũng tham gia biểu diễn. Bình quân hàng năm trên 20 đoàn. Ban tổ chức phải hợp đồng xong với đoàn hát bộ, quy định nội dung vỡ tuồng thứ lễ, lễ tôn vương, hát giờ, số giờ do ban tổ chức ấn định thường là 20 giờ đến 30 giờ.

 

 

Vật tế trong phòng tế chính, ngoài hương đăng trà quả còn tế một con heo. Kinh phí cho lễ hội đều do tiền công đức của tháp, còn một phần nhỏ do bà con khu vực xóm Cồn Bóng góp một cách tự nguyện.

 

Ngày 20 làm lễ mộc dục (tấm tượng) thay xiêm y cho mẫu. Trang phục này do khách thập phương dâng tặng. Các đoàn nghệ thuật bắt đầu diễn theo lịch trình niêm yết. Lúc này tháp Bà đã đông đúc, người thì đi xem hội, người thì hành hương khấn vái lầm rầm.

 

Ngày 21: Trang trí bàn thờ các điện

Các đoàn nghệ thuật tiếp tục diễn, trước là chầu Thánh mẫu sau giúp vui cùng khách thập phương (chủ yếu các đoàn múa bóng), không khí tưng bừng, nhộn nhịp

 

Ngày 22: Từ 6 giờ - 8 giờ

Các hòa thượng, đại đức, chư tăng tụng kinh cầu dâng an quốc thái, thể hiện sự trịnh trọng của lòng dân đối với lễ vía Bà. Đúng 9 giờ khai lễ. Tuy chưa phải là lễ tế chính, song đây là phần quan trọng về mặt pháp quy nhà nước. Đại biểu ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố Nha Trang, sở văn hóa, ban quản lý tháp phát biểu. Các ban ngành, các đoàn thể trong tỉnh cũng về dự. Các tiết mục nghệ thuật hát múa dân gian đặc sắc của các đơn vị chuyên nghiệp diễn chào mừng.

 

Tháp Bà đông vui, náo nức lòng du khách. Mọi người về dâng lễ chủ yếu là hoa thơm trái ngọt, nông sản mọi miền. Về dự hội còn để thưởng thức những điệu múa, lời ca của các nghệ nhân hát văn, múa bóng từ Huế, Đà Lạt, thành phố Hồ Chí Minh…..Múa bóng ở đây chủ yếu phái tam phủ, chỉ múa, hát, chứ không ngồi đồng múa bóng như tư phủ, mượn diện tiên, xác cô, xác cậu nhập về…Tuy vậy các điệu múa vẫn hấp dẫn người xem bởi lời hát văn quyện với tiếng nhạc lả lướt, bồng bềnh trôi cùng cánh tay vũ nữ nhẹ nhàng, những mâm đầy hoa trái đội trên đầu, nhấp nhô theo ánh lửa bập bùng ở đoạn tấu cổ (đốt mâm tháp), tiếng vỗ tay của mọi người tán thưởng, làm nụ cười cứ nở mãi trên môi. Ta luôn gặp từng tốp người Chăm về tế Mẫu, mỗi thành viên đều cúng một con gà luộc chín, bái vọng vào chánh điện. Và chính những điệu múa của họ tạo sắc thái riêng, làm phong phú lễ hội tháp bà. Người Chăm thường múa quạt, đội mâm hoa quả, đội lu. Nhạc cụ: kèn, trống paranư, xạp xỏa. Tiếng nhạc hòa với điệu múa uyển chuyển dưới chân tháp, người xem thấy lung linh, sinh động, trong không gian với bầu trời thì cao xanh, gió biển lại dạt dào, tâm hồn ta thêm nhẹ nhàng thanh thản.

Những dòng khách thập phương đổ về không ngớt, tuy đông nhưng không xô đẩy, vẫn giữ vẻ thanh lịch, thân thiện như chính con người Nha Trang – Khánh Hòa.

 

Ngày 23 lúc 4 giờ lề tế  chính nơi chánh điện (tháp lớn hơn thờ Bà) các chức sắc của ban tế lễ, từ cự chánh tế, bồi tế…tề lựu. Thiết bàn hương án với đầy đủ nghi lễ đặt trước điện thờ. Dưới hàng cột tụ to, sân khấu (võ ca) hát thứ lề hướng về cửa điện đã sẵn sàng khai chầu. Việc qun trọng nhất của lễ hội tháp và đã đến, lễ tế chính bắt đầu.

 

Không khí trang nghiêm trịnh trọng. Cụ chánh tế thay mặt dân làm bổn phận với Mẫu. Mỗi cử chỉ và cả

 

tấm chân thành của con người như được Mẫu chứng giám để phù hộ độ trì cho muôn dân an lạc, đất nước được thái bình rộn tiếng hát ca.

 

Tờ văn tế được dõng dạc đọc to, nội dung nêu công đức thánh mẫu Thiên Yana đối với cuộc sống con người. Tiếp đến các vị thành hoàng bổn xứ, các vị thần núi, thần song, thần biển, các anh hùng liệt sĩ… cầu dân an quốc thái…Tờ văn được đốt lên! Cụ chánh tế đi xuống võ ca trịnh trọng ho lớn “nhạc vũ ca công tựu án tiền khởi võ”. Ba hồi chín tiếng lễ khai chầu khởi sự cho hát thứ lễ bắt đầu.

 

Nội dung và nguyên tắc hát thứ lễ: thứ lễ là tiếp theo phần lễ chính, hát thứ lễ để dâng lên thần.

Nguyên tắc hát phải hướng về chánh diện, tạo sự thong thoáng, không che khuất cửa điện. ban tế lễ, các cụ hào lão, khách hàng bưu ngồi ngay ngắn phía trước sân khấu, điểm chầu. Nghệ sỹ hát không được rơi phục trang, không gãy đạo cụ, tuồng tích phải tập tành đàng hoàng, không có nữ giả trai.

 

Nội dung tuồng thứ lễ: thường có 3 vỡ chuyên dùng hát thứ lễ tế Bà (cũng như tế đình). Vỡ “Phục huê dung lộ”. Quan Công mai phục ở Huê Dung bắt được Tào Tháo,  vì ân xưa mà tha cho Tào. Vở “Trươg Cổ Thành” tuy được Tào Tháo đối đãi tử tế nhưng Quan Công vẫn bỏ Tào trảm lục tướng phò nhị tẩu về Hà Nam. Vở “Tam Anh Chiếm lữ Bố”: Quan Công, Lưu Bị, Trươgn Phi đâm Lữ Bố. Nhân vật trung can tuy gian nan, song phải chiến thắng, phải diệt được cái ác, trừ gian thần, có hậu là yêu cầu của thứ lễ.

 

Nhân vật chính của ba vở trên là Quan Công lược tríchtrong truyện Tam Quốc Chí. Tuy mượn nước ngoài, nhưg các nhân vật đã được Việt hóa, tính cách không còn như nguyên tác. Dân hay gọi là tuồng ông, ôg Đỏ, vì Quan Côg hóa trang mặt đỏ.

 

Sau thứ lễ là lễ tôn vương, phần cuối cùng của lễ tế Bà, có múa tứ linh, hay long hổ hội, vua trẻ lên ngôi, tuyên bố: lấy đức vỗ bốn phương. Ra ân nhuần trăm họ.

 

Lễ tế Thiên Yana tới đây là hết. Lễ tuy hết nhưng hội vẫn còn tiếp tục kéo dài theo số giờ đoàn hát bộ ký với ban tổ chức. Các pho tuồng vẫn thường diễn: Hộ Sanh Đàn, Triệu Đình Long Cứu Chúa, Đường Chinh Tây Đến Huê Thần Nữ Dâng Ngũ Linh Kỳ, Tam Hạ nam Đàng Lưỡng Phục Tranh Long…Người dân thích hát bộ liên tục ngày và đêm, từ 7 giờ đến 22 giờ không nghỉ. Tiếng trống chầu âm vang, mọi người hứng thú thưởng thức nghệ thuật.

Thẻ thưởng cho diễn viên hát hay tung bay trên sân khấu, tất cả phần hội đều tập trung về đây. Thú xem hát bộ là đặc trưng ở lễ hội Tháp Bà và xóm Cồn Bóng.

Có thể nói các hình thức hội hè ở lễ vía Bà phong phú về thể loại, đạt giá trị cao về nội dung và chất lượng nghệ thuật.

 

Lễ hội Tháp Bà từ thời gian tế, quy trình tế, nội dung tế chịu ảnh hưởng tế đình ở các làng quê Khánh Hòa, miền đất của xuân thu nhị kỳ năm đôi mùa vui tế lễ.

 

Thánh mẫu Thiên Y A Na có ảnh hưởng rộng lớn ở Khánh Hòa và các tỉnh lân cận.

Cụm di tích này được Nhà nước , nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam công nhận di tích văn hóa

cấp quốc gia.

 

Được ủy ban nhân dân tỉnh, sở văn hóa chăm lo chu đáo, thể hiện sự quan tâm của Đảng và nhà nước ta về đời sống tinh thần, tín ngưỡng của nhân dân.

Quan niệm dân gian về tháng 03 tiết thanh minh đất trời giao hòa, lòng người rộng mở, họ về bên mẫu nguyện cầu, tạo niềm tin cho ngày mai làm được nhiều điều tốt đẹp cho mình, cho mọi người như chính cuộc đời của Mẫu.

 

Dân thờ Mẫu là tín ngưỡng truyền thống lâu đời trong dân gian, chứ không phải một đạo giáo đã hoàn chỉnh về giáo lý, có giáo chủ, giáo đường.

Mục đích tế mẫu Thiên Yana: cầu an. Thể hiện ngay phần tụng kinh cầu dân an quốc thái. Thể hiện nội dung văn tế mẫu, thể hiện phần thứ lễ phải có câu thưo kết:

 

"Rầy mừng hải yến hà thanh

Muôn dân an lạc thái âu ca"

 

Trong lẽ tôn vương vua trẻ tuyên bố lấy đức, lấy nhân đẻ vỗ về trăm họ

Không khí hội hè rộn ràng, ngoài hát bộ truyền thống còn bắt gặp điệu múa dân gian quen thuộc như múa quỳnh tương, múa lục cúng, trong đó hát văn múa bóng nhiều hơn cả. Cùng các điệu múa của người Chăm còn có các điệu dân ca ba miền, nghệ thuật các đoàn chuyên nghiệp, tất cả như khoe sắc, đua tài.Thể hiện sự phong phú, đa sắc màu văn hóa của một vùng dân cư có nhiều tộc người cùng sinh sống, đoàn kết xây dựng đất nước.

Việc kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của lễ hội Tháp Bà cần phải được duy trì, đồng thời biết tận dụng mặt mạnh về không gian văn hóa di tích để có những hoạt động nghệ thuật phong phú hơn, phù hợp hơn nhằm gắn kết văn hóa với du lịch, duy triển phát triển lực lượng khán giả cho kịch hát truyền thống, giữ gìn môi trường thiên nhiên. Tạo sự liên hoàn với cung đình Cù Lao, gồm cả chùa và Lăng "ng, chú ý xây dựng các đội diễn xướng dân gian như hò bá trạo, múa lục cúng, múa bóng…do người dân xóm Cồn Bóng đảm trách, để đón các Tour du lịch trong và ngoài nước, làm nên cụm văn hóa du lịch Tháp Bà.

Với những thành tích đạt được ở những năm gần đây cảu trung tâm quản lý di tích và danh thắng Khánh Hòa, cùng với sự đoàn kết các đoàn thể địa phương, chúng ta tin tưởng một ngày không xa những ước nguyện trên sẽ thành hiện thực, góp phần thuc đẩy kinh tế, văn hóa du lịch Khánh Hòa phát triển.

 

 

 

 

 

 
Ý kiến của bạn:
Tên
Email
Tiêu đề
Nội dung
Nhập số bạn nhìn thấy vào ô bên cạnh    
Tin khác Đóng
Các dịch vụ Đóng
Góc ảnh đẹp Đóng
Đối tác Đóng
Sheraton
vinpearl
vietsovpetro
prime
Lao Cai Star
viet nam
Sunrise
HaiAu
QueHuong
Công ty cổ phần du lịch Vietour
Địa chỉ: 18 Củ Chi, Vĩnh Hải, Nha Trang
Tel: 0583.544.177 - Fax: 0583.544.178
Email: vietour07@gmail.com
Web: www.nhatrangvietour.com.vn